Türk bilim insanları, insanlığın uzayda koloni kurma hayaline dev bir adım daha ekledi. Ege Üniversitesi (EÜ) tarafından yürütülen TÜBİTAK destekli projede, Ay ve Mars toprağına benzer yapılarda (regolit) domates yetiştirmeyi başardılar. İlk astronotumuz Alper Gezeravcı’nın deneylerinde de kullanılan özel bitkiler sayesinde iyileştirilen bu “uzay toprağı”, artık meyve vermeye başladı. İşte Türk biliminin uzaydaki “kırmızı” zaferinin detayları…
İnsanlığın Ay ve Mars’ta kalıcı yerleşim birimleri kurma hedefinde en büyük engel olan “besin üretimi” konusunda Türkiye’den tarihi bir haber geldi. Ege Üniversitesi Fen ve Ziraat Fakültelerinden bilim insanları, organik madde bakımından fakir, metal ve tuz bakımından zengin olan regolitleri (uzay toprağı simülasyonu) tarıma elverişli hale getirdi. Bu başarı, gelecekte kurulacak uzay kolonilerinde Türk tarım teknolojilerinin kullanılmasının kapısını araladı.
“BİYOLOJİK İYİLEŞTİRME” MUCİZESİ: ÖNCE TEMİZLİK, SONRA TARIM
Dünya’dan uzaya toprak taşımanın imkansızlığı nedeniyle araştırmacılar, yerel kaynakları (regolit) kullanmaya odaklandı. Süreç iki kritik aşamada gerçekleştirildi:
Ekstremofit Bitkiler Devreye Girdi: Yüksek sıcaklık, ağır metal ve tuza dayanıklı olan “schrenkiella parvula” ve “kazteresi” gibi bitkiler, regolitlerdeki zehirli metalleri ve tuzu temizledi.
Domates Hasadı Başladı: Temizlenen bu topraklara ekilen domates fideleri, gelişimlerini tamamlayarak meyve verdi.
ALPER GEZERAVCI’NIN MİRASI SAHADA
Projenin yürütücüsü Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, bu çalışmada kullanılan bitkilerin, Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı’nın Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) yaptığı deneylerde de kullanıldığını hatırlattı. Uzilday, “Mikro yer çekimi ortamında yetiştiğinden emin olduğumuz bitkilerle regolitleri temizledik ve domates yetiştirme aşamasına geçtik” dedi.
SIRADAKİ ADIM: TADI VE KALİTESİ NASIL?
Bilim dünyası şimdi hasat edilen bu “uzay domateslerinin” kalitesine odaklandı. EÜ Ziraat Fakültesi’nden Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız, sürecin devamını şöyle özetledi:
Analiz Süreci: Hasat edilen domatesler, Dünya toprağında yetişenlerle kıyaslanacak.
Tüketilebilirlik: Detaylı kalite ve moleküler analizler yapılarak, bu ürünlerin insanlar tarafından tüketilip tüketilemeyeceği raporlanacak.
NEDEN DOMATES?
Domates, hem yüksek besin değeri hem de kapalı sistemlerde (sera ortamında) yetiştirilmeye uygun yapısı nedeniyle uzay biyolojisi çalışmalarında “model bitki” olarak tercih ediliyor. Elde edilen veriler, gelecekte Mars mutfağının temelini oluşturabilir.
Editör: Dilara Keskin
